IV Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie

Nowoczesne nauczanie tradycji ojczystych – Sybiracy i młodzież

Pod Honorowym Patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego

Kraków, 4–7 września 2014

Wcześniejsze Kongresy

 

Kongresy Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie

 

Kongresy Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie odbywają się od 2005 roku co trzy lata w Krakowie. Inicjatorem oraz gospodarzem spotkań jest Polska Akademia Umiejętności oraz Krakowski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”.



I Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie obradował we wrześniu 2005 roku. Organizatorzy deklarowali, iż „Głównym celem Kongresu było doprowadzenie do współpracy towarzystw i uczonych polskich pracujących w różnych krajach i na różnych kontynentach oraz nawiązanie ich stałej współpracy z Polską Akademią Umiejętności” (I Kongres …, 2007). Spotkanie miało duże znaczenie integracyjne oraz informacyjne, umożliwiło także rozpoczęcie dyskusji na temat planów na przyszłość. Plany te zapisano w Uchwale I Kongresu, podkreślając między innymi, że „w nowej sytuacji Polski nie wystarcza już tylko obrona, lecz konieczna jest promocja polskiej kultury”.

Należy przypomnieć, że działające współcześnie Polskie Towarzystwa Naukowe na Obczyźnie sięgają tradycją lat po II wojnie światowej, gdy środowiska polskich uczonych pozostających na wygnaniu powołały Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie (1950). Miało ono na celu zapełnić pustkę po rozwiązanej właśnie w kraju Polskiej Akademii Umiejętności i stworzyć przeciwwagę dla silnie upolitycznionego nowego bytu, jakim stała się Polska Akademia Nauk. Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie miało zatem w intencjach swych założycieli charakter zbliżony do Polskiej Akademia Umiejętności i faktycznie skupiało pozostałych na wychodźstwie członków Akademii, a także członków Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Dzisiejsza bliska współpraca Towarzystw wywodzących się z tej tradycji z reaktywowaną w kraju Polską Akademią Umiejętności jest naturalnym i logicznym powrotem do jedności środowiska polskich uczonych. Zainicjowaniu tej współpracy służył I Kongres.

 

II Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie obradował w Krakowie w dniach 4–7 września 2008. Jego celem była debata na temat współczesnej sytuacji Polaków na Wschodzie i na Zachodzie. W tym pierwszym przypadku osią dyskusji oraz refleksji była działalność towarzystw naukowych na Wschodzie i możliwość udzielenia im pomocy. W drugim przypadku obrady toczyły się pod hasłem: WSPÓŁCZESNE MIGRACJE POLAKÓW, a punktem wyjścia do dyskusji były wyniki najnowszych badań migracyjnych. Dodatkowy nurt, zatytułowany POLSKI INŻYNIER W KRAJU I NA ŚWIECIE, obejmował obrady towarzystw polskich inżynierów. W przygotowaniu programu obrad tradycyjnie pomagał Krakowski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” (wątek Polaków na Wschodzie), a dodatkowo także Uniwersytet Jagielloński (badania migracji współczesnych) oraz Akademia Górniczo-Hutnicza (gospodarz i partner w obradach towarzystw polskich inżynierów w świecie).

Podczas inauguracji II Kongresu przemówienie wygłosił Prezes Rady Ministrów Donald Tusk. Referaty w sesji inauguracyjnej przedstawili: Prof. C. Pierre Zaleski (Francja) pt. Cele i oczekiwania polskich towarzystw zawodowych i naukowych poza granicami kraju oraz Prof. Andrzej Zoll (UJ) pt. Społeczeństwo obywatelskie.

 

III Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie miał miejsce w Krakowie w dniach 7–11 września, 2011. Obrady toczyły się na temat MŁODZIEŻ POLSKA NA OBCZYŹNIE – ZADANIA EDUKACYJNE. Tematyka ta została wybrana ze względu na wagę zagadnienia w czasach masowych migracji. Płynące współcześnie z Polski strumienie migracji stawiają wyzwanie związane z potrzebą zapewnienia młodym pokoleniom migrantów edukacji ojczystej, w tym przede wszystkim jak najlepszej znajomości języka polskiego. Celem organizatorów Kongresu było stworzenie platformy do debaty na temat polskiego szkolnictwa poza granicami kraju, jego obecnego stanu, głównych potrzeb oraz perspektyw rozwoju. Uczestnikami debaty byli działacze oświatowi z największych skupisk polskich migrantów, nauczyciele szkół polskich za granicą, przedstawiciele instytucji i organizacji krajowych wspomagających polskie szkolnictwo w diasporze, badacze migracji i oświaty polskiej poza krajem, a także politycy najwyższego szczebla. Wśród słuchaczy i uczestników dyskusji było wielu migrantów, badaczy migracji, studentów oraz doktorantów (którzy w większości mają własne doświadczenia migracyjne), a także przedstawicieli mediów krajowych i polonijnych.

Obrady objął patronatem Prezydent Bronisław Komorowski, uczestniczył on w części obrad i wygłosił do zebranych oficjalne przemówienie. Podczas inauguracji Kongresu obecny był Wicepremier Jacek Rostowski, który w swym przemówieniu przypomniał zasługi Polskiej Akademii Umiejętności w integrowaniu środowisk naukowych. Jego obecność była w pewnym sensie symboliczna, gdyż Minister Rostowski jest migrantem powrotnym, który choć urodził się i wychował na obczyźnie, porusza się w obrębie kultury polskiej z pełną swobodą. Znakomicie rozumie zatem znaczenie edukacji ojczystej poza krajem. Wie on również, jak duże są trudności w jej urzeczywistnianiu, między innymi dzięki doświadczeniu swej rodziny, zasłużonej dla rozwoju polskiego szkolnictwa w Londynie.

Podczas inauguracji obrad wystąpili także przedstawiciele najwyższych władz odpowiedzialnych za kwestie oświaty oraz za kontakty z środowiskami migracyjnymi: Dyrektor Biura Polonijnego w Kancelarii Senatu RP – Artur Kozłowski, Wiceminister Edukacji Narodowej – Mirosław Sielatycki, Wiceminister Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Witold Jurek, oraz Prezes Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” – Longin Komołowski. Obrady otworzył Prezes Polskiej Akademii Umiejętności, Prof. Andrzej Białas.

Spośród wpływowych organizacji polskiej diaspory podczas obrad reprezentowane były między innymi: Kongres Polonii Amerykańskiej, Zjednoczenie Polskie Rzymsko-Katolickie w Ameryce, Centrala Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce, Związek Nauczycieli Polskich w Ameryce, Związek Nauczycielstwa Polskiego w Kanadzie, Polska Macierz Szkolna w Wielkiej Brytanii, Macierz Polska w Niemczech, Związek Polaków na Białorusi, Biblioteka Polska w Paryżu, Europejska Unia Wspólnot Polonijnych.

Współorganizatorem III Kongresu był Krakowski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, dodatkowo w przygotowaniach pomagali pracownicy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Spotkanie możliwe było dzięki sponsorom: Kancelarii Senatu RP (główny sponsor), Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Małopolskiego oraz Urzędowi Miasta Krakowa.

Zgodnie ze zwyczajem zapoczątkowanym na II Kongresie, III Kongres PTNnO przebiegał dwutorowo. Obok nurtu głównego, jakim była debata na temat szkolnictwa w diasporze, toczyły się obrady środowiska polskich lekarzy poza krajem. Przybyli oni głównie ze Wschodu na zaproszenie Wiceprezesa Polskiej Akademii Umiejętności, ŚP. Prof. Andrzeja Szczeklika, który także przewodniczył medycznym sesjom. III Kongres stanowił dla tych uczestników okazję do zacieśnienia kontaktów i nawiązania współpracy z krajowym akademickim środowiskiem medycznym.

Jak już wspomniano, w nurcie edukacyjnym obrad III Kongresu Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie wzięli udział animatorzy polskiej oświaty za granicą, w tym dyrektorzy szkół i nauczyciele, działacze organizacji polonijnych, badacze migracji i oświaty polonijnej, a także przedstawiciele instytucji krajowych, których celem jest troska o polskie szkolnictwo w świecie. Do tych ostatnich należą: Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, działający pod skrzydłami Ministerstwa Edukacji Narodowej: oraz Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, mające status organizacji pożytku publicznego.

Podczas III Kongresu odbyło się pięć sesji plenarnych, a także debata wieczorna, zajęcia warsztatowe dla nauczycieli, dyskusja na temat deklaracji III Kongresu oraz podsumowująca obrady dyskusja panelowa. Cztery sesje plenarne poświęcone były prezentacji raportów (przygotowanych na zamówienie organizatorów Kongresu) oraz związanych z nimi tematycznie referatów, a sesja piąta dotyczyła szkolnictwa polskiego na Wschodzie.

Na zakończenie Kongresu uczestnicy uchwalili dokument końcowy, nazwany Deklaracją Krakowską. Zawarte w niej oczekiwania pomocy ze strony kraju dotyczą kształcenia i doskonalenia zawodowego kadr dla szkolnictwa polskiego poza krajem, przygotowywania programów nauczania i podręczników, wykorzystywania w tym celu nowoczesnych technik audiowizualnych oraz komunikowania za pośrednictwem telewizji (TV Polonia), radia i Internetu, konieczności współpracy różnych środowisk krajowych i migracyjnych w działaniach na rzecz polskiej oświaty w świecie oraz znaczącego wsparcia finansowego dla działań na tym polu. Ten ostatni punkt przewija się we wszystkich dokumentach, które animatorzy oświaty polonijnej formułują podczas swych spotkań. Podkreślają oni jednocześnie, iż potrzebne jest ogólne wsparcie merytoryczne oraz pomoc w zakresie organizowania edukacyjnej infrastruktury.

 

Debata na temat szkolnictwa polskiego za granicą będzie kontynuowana podczas IV Kongresu Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie. Obrady będą się toczyć w Krakowie w dniach 4–7 września 2014 roku. Temat IV Kongresu to NOWOCZESNE NAUCZANIE TRADYCJI OJCZYSTYCH – SYBIRACY I MŁODZIEŻ.

 

Bibliografia:

  • I Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie, 8–11 września 2005, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2007.
  • II Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie 4–7 września 2008, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2010.
  • Młodzież polska na obczyźnie – zadania edukacyjne. III Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie (2011), Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2014 (w druku).
  • Portalski Stanisław, Zarys historii Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, PTNO/Wydawnictwo LTW, Londyn 2009.
  • Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, Londyn 1995.

 

Projekt jest współfinansowany
ze środków otrzymanych od
Ministerstwa Spraw Zagranicznych
w ramach konkursu
na realizację zadania
„Współpraca z Polonią i Polakami
za granicą w 2014 r.”

 

Organizator

Współorganizatorzy

Gość honorowy

 

Kongres organizowany przy wsparciu finansowym

Sponsorzy

 

Patroni medialni